De mentale schijf van vijf: houd je ‘mind’ gezond!

We kennen allemaal de schrijf van vijf voor een gezond voedingspatroon. Net zoals ons lichaam verschillende voedingsstoffen nodig heeft, heeft ons mentaal welbevinden ook verschillende vormen van activiteit nodig om gezond te blijven. Met ‘mentaal welbevinden’ bedoel ik ons denken, ons rationaliteit. Om ons manier van denken gezond te houden dienen we vijf vormen van mentale activiteit met elkaar af te wisselen. Wanneer we een vorm van activiteit niet uitvoeren kunnen we star en veroordelend worden of niet helder meer kunnen denken. Het is daarom belangrijk om onderstaande vormen van mentale activiteit aandacht te geven en bewust te beoefenen.

1. Meningsvorming (denken)

De eerste schijf om je mentale gezondheid te bevorderen is simpelweg ‘denken’. We kennen allemaal de uitspraak van de filosoof René Descartes; ‘Ik denk, dus ik ben’. Denken is de basis van ons bestaan. Zonder te denken zouden we in een onbewuste staat leven zonder naam en identiteit. We kunnen nadenken over de toekomst, over wat we willen, wie we zijn en daar ideeën over hebben. Denken is dus belangrijk. Veel mensen echter nemen iets aan wat ze hebben gehoord en denken dat dat denken is. Ze denken dat het hun eigen mening is. Dat is niet zo. Het is iets aannemen wat je verteld is en dat onthouden en aannemen als je eigen mening, zonder dat je het gehele voorliggende gedachteproces hebt doorgemaakt. Bij deze eerste schijf voor mentale gezondheid wil ik je dan ook uitnodigen om ‘echt’ na te denken over een bepaald onderwerp en daar je eigen mening over te vormen. Schrijf dit ook op en doe dit regelmatig.

2. (Zelf)reflectie (meta-denken)

De tweede schijf om je mentale gezondheid te bevorderen is ‘meta-denken’. Dit betekent dat je gaat nadenken over je denken, oftewel gaat reflecteren. Dit is een zeer belangrijke vaardigheid voor je mentale gezondheid. In de voorgaande schijf ben je een mening aan het vormen. Het is belangrijk om daarna ook te kijken welke persoonlijke gevoelens je beïnvloeden in je mening? Welke onderliggende overtuigingen en waarden heb je die je beïnvloeden in je mening? Hoe beïnvloed jouw achtergrond, cultuur, sociaal-economische status je in je mening? Het kan zijn dat je door deze vragen inziet dat je mening dusdanig is gevormd door de overtuiging die heerst in je familie of vriendengroep. Wanneer je dit inziet kun je kijken wat jouw eigen gevoelens erover zijn. Doe dit regelmatig om jezelf scherp te houden en niet te vervallen in aannames en ideeën van anderen.

3. Leven naar eigen waarden (doen)

De derde schijf om je mentale gezondheid te bevorderen is handelen naar je waarden. Denken is onlosmakelijk verbonden met wat je doet. Als je dingen doet die niet in overeenstemming zijn met je waarden, met wat je belangrijk vind in het leven wordt je ongelukkig. Je zal dan de pijnlijke gevoelens zoals schuld en schaamte die daaruit voortkomen onderdrukken. Dit zorgt voor star- en hardheid. Wat uiteraard niet bevorderlijk is voor je mentale gezondheid. Het is daarom belangrijk om na te denken over wat je persoonlijke waarden zijn in het leven en die ten alle tijden als richtlijn te gebruiken voor wat je doet.

4. Meditatie (niet-denken, concentratie, aandacht)

We denken heel de dag door. Gedachten wisselen elkaar constant af. Het is daarom belangrijk om die gedachtestroom af en toe stop te zetten. Dit is een vaardigheid die we moeten aanleren. Deze vaardigheid draagt in grote mate bij aan onze mentale en lichamelijke gezondheid en in het ervaren van rust. Meditatie en mindfulness oefeningen zijn bij uitstek geschikt om deze vaardigheid aan te leren. Doe dit wel minimaal 4 dagen per week. Wanneer er te veel dagen tussen zitten moet je steeds opnieuw beginnen en raakt de vaardigheid niet verdiept. Door af en toe niet te denken komen we tot rust, we resetten als het ware ons brein eventjes. We kunnen namelijk erg verstrikt zijn geraakt in onze gedachten en gevoelens. We komen dan in een soort tunnelvisie of bubbel terecht en zien of voelen niet meer helder. Door af en toe uit die gedachtestroom en gevoelens te stappen zijn we weer helder en fris van geest. We kunnen dan beter relativeren en zien alles in een groter plaatje.

5. Pijnlijke gevoelens toelaten (voelen)

Je mentale gezondheid is sterk verbonden met je emoties. Wanneer je emoties (herinneringen, ervaringen) onderdrukt zal je ook niet vrij kunnen nadenken. Je geest zal dan onbewust veel onderwerpen vermijden die je doen herinneren aan de onderdrukte emoties. Ook wordt het lastig om blijheid en vreugde te ervaren als je pijnlijke gevoelens hebt geblokkeerd. Het is daarom belangrijk om ook pijnlijke gevoelens toe te laten en te voelen. Niemand komt ongeschonden door het leven, toch is er weinig aandacht in onze samenleving voor pijnlijke gevoelens en herinneringen. Laten we dan ook regelmatig aandacht hebben voor ons eigen verdriet, rouw, verlies en spijt en dat van anderen.